Treći srpski patrijarh u poseti Australiji, Porfirije stiže u oktobru

Piše: Marko Lopušina 

Prema australijskom popisu iz 2021. godine u ovoj zemlji se oko 25.000 ljudi rođenih u Srbiji izjasnilo se kao istočno-pravoslavni vernici. Ako se njima dodaju i Srbi iz ostalih otadžbinskih država – BiH, Crne Gore i Hrvatske – pa vernici rođeni u Australiji, procena je da na petom kontinentu ima do 50.000 pravoslavaca SPC. Prva crkvena opština Sveti Sava formirana je u Sindeju 1949. A prvi hram posvećen Svetom Savi je otvoren 1954. u naselju Flemingtonu.

Danas Srpska pravoslavna crkva ima 42 parohije i 4 manastira. Najviše u Sidneju 15 i državi Viktoriji 11, a najmanje na Novom Zelandu – 3. Parohije su sastavni deo Mitropolije australijsko-novozelandske. Predvodi je mitropolit Siluan (Mraković), koji je na čelu SPC od 2016. tada kao episkop australijsko-novozelandski. Kako saznajem u Patrijaršiji SPC u Beogradu mitroporlit Siluan i australijsi vernici biće domaćini Njegovoj svetosti patrijarhu srpskom gospodinu Porfiriju. Poglavar Srpske pravoslavne crkve posetiće vernike i naš narod na petom kontinentu u oktobru mesecu. Predviđeno je da predvodi bogosluženja i svečanosti u Melburnu, Kanberi i Sidneju.

Ovo će biti treći srpski patrijarh koji dolazi u Australiju da poseti srpski narod, pravoslavne vernike, crkve i manastire. I susretne se sa parohijanima i aktivistima iz srpskih organizacija, kao i sa našim diplomatama. Prvi crkvenu posetu australijskim Srbima učinio je u oktobru 2004. godine patrijarh srpski Pavle. U to vreme SPC je bila podeljena na federalnu i raskoljničku eparhiju, pa je poseta patrijarha Pavla imala veliki crkveni i nacionalni značaj zbog tadašnjeg raskola među Srbima i vernicima.

Upravo zbog snage tog raskola raniji poglavari SPC nisu dolazili u posetu Australiji, ali jesu dolazili članovi kraljevske porodice Karađorđvić i predstavnici tzv. Slobodne srpske srkve, odnosno raskoljnici iz SAD. Poseta patrijarha Pavla je bila u vreme stolovanja episkopa Milutina (Kneževića), vladike iz SPC i beogradske Patrijaršije. I bila je prva i jedina poseta ovog patrijarha kao simbol brige SPC za vernike, parohije i narod na petom kontinentu.

   Sveti čovek

Patrijarh Pavle je 2004. godine imao 90 godina i bio je već u dubokoj starosti, ali je imao oreol sveca. Pojedini episkopi su ga ubeđivali da ne ide na tako dalek put. Ipak, odlučio je da ode u Australiju kako bi obišao tamošnje Srbe i ohrabrio ih u veri. Cilj patrijarha Pavla je bio pastirski: susreti sa vernicima, bogosluženja, molitva i učvršćivanje crkvenog jedinstva. Patrijarh je suštinu svoje posete objasnio veoma karakteristično:

-Da se podržimo da bi ostali i opstali kao narod Božiji…

Prva poseta srpskog patrijarha SPC vernicima u Australiji dogodila se od oktobara do 12. novembar 2004. Kada je patrijarh Pavle sleteo u Melburn, Dočekao ga je episkop Milutin sa sveštenstvom i velikim brojem srpskih vernika. Narod je patrijarha doživljavao kao duhovnog oca koji je došao iz Srbije da obiđe svoju decu. Patrijarh Pavle je bogoslužio prvo u hramu Svete Trojice u Bransviku, a potom  29. oktobra u manastir Svetog Save u Ilajnu.

Dva dana kasnije 31. oktobra 2004. patrijarh Pavle služio je Svetu arhijerejsku liturgiju. Bio je to događaj koji je ostao duboko urezan u sećanje Srba Australije. Potom je posetio Grčku pravoslavnu arhiepiskopiju Australije.

Prva poseta srpskog patrijarha imala je i politički karakter, jer je gospodin Pavle kao poglavar SPC u prestonici Kanberi razgovarao sa tadašnjim generalnim guvernerom Australije Majklom Džefrijem. Razgovor je završen veoma jednostavnom zajedničkom porukom: „Da sledimo Hrista, svet bi bio bolji.“

Australijski Srbi, a posebno Suzana i Vaso Despotović kao ktitori, episkop Milutin i svi vernici smatraju da je najvažniji događaj koji je ostavrio patrijarh srpski Pavle bio osvećenje zemljišta u Varovilu  kod Sidneja da se na njemu izgradi Srpski pravoslavni koledž “Sveti Sava”. Patrijarh Pavle je pred vše hiljade vernika zemljište osveštao 7. novembra 2004. godine. I rekao:

-Neka Gospod i Njegovi sveti podrže ove mlade…

Dvadeset i dve godine kasnije patrijarh Porfirije će posetii osnovnu školu u Koledžu “Sveti Sava” i otvoriti Srednju pravoslavnu školu. Danas je “St Sava College”, jedna od najvažnijih institucija srpske zajednice u Australiji.

Dana 10. novembra 2004. poglavar SPC je posetio crkvenu opštinu Dapto. Dan kasnije bogoslužio je u hramu Svetog Stefana u sindejskom Rooty Hillu. To je bila veoma emotivna poseta, jer se narod tiskao oko patrijarha Pavla. Pružao mu ruke i pokušavao makar da dodirnu njegovu mantiju.

Duh nacionalne sloge i vere

Potom je u parohijskom centru održana oproštajna večera. Prisustvovalo je oko 1.000 ljudi. Prva poseta srpskog patrijarha bila je jedna od najsvečanijih manifestacija nacije i vere SPC, patrijarha Pavla i srpskog naroda u Australiji. I druga poseta srskog patrijarha, 12 godina kasnije, odvijala se u duhu nacionalne sloge i pravoslavne vere. Dočekao ga je episkop australijsko-novozalendski Irinej (Dobrijević), koji je ujedinio dve srpske crkve i formirao jedinstvenu mitropoliju SPC na petom kontinentu.

Zvanični program posete patrijarha Irineja bio je između 7. i 13. marta 2016. Započeo je, takođe, u Melburnu, gde je novi poglavar SPC, star 86 godina, posetio srpsku crkvu Svetog Save u Grinzborou i organizaciju mladij “Soya”. A potom i anglikansku katedralu u Melburnu. Razgovarano je o odnosima pravoslavnih i anglikanaca, a posebno o istorijskoj vezi sa vladikom Nikolajem Velimirovićem, koji je tokom Prvog svetskog rata propovedao u Londonu i govorio o stradanju srpskog naroda.

Patrijarh Irinej je posebno razgovarao sa mladim Srbima koji su rođeni ili odrasli u Australiji. Govorio im je o veri, identitetu, porodici i potrebi da mladi ostanu povezani sa svojom crkvom i poreklom.

Zvanični arhiv Mitropolije navodi, na primer, da su 5. marta 2016. u Kizborou zajedno služili patrijarh Irinej, mitropolit Amfilohije, episkop Longin i episkop Irinej (Dobrijević).

Poglavar SPC je potom u Adelaidu u hramu Svetog Save u Hindmaršu služio doksologiju, a zatim je posetio crkvu Svetog Save u Woodville Parku, gde je održano večernje bogosluženje. Sutradan, 9. marta, posetio je skit Rođenja Presvete Bogorodice u Inglewoodu.

Devetog marta doček na aerodromu Sidnej bio je veoma svečan. Patrijarh Irinej te večeri u Saborni hram Svetog kneza Lazara u Aleksandriji je služio doksologiju i održao prijem. Bio je to jedan od centralnih trenutaka cele posete.

Iz Sidneja patrijarh je otišao na Centralnu obalu i posetio misionarsko područje „Sabor Srba Svetitelja“. A potom i dva grčka pravoslavna manastira na Mangrove Hillu. U povratku u Sidneju je u Generalnom konzulatu Srbije organizovan i diplomatski prijem u čast patrijarha Irineja. Domaćini su bili ambasador Miroljub Petrović i generalni konzul Branko Radošević.

Sledeći plemenitu ideju patrijarha Pavla gospodin Irinej, poglavar SPC je marta posetio gradilište Koledža “Sveti Sava” u Varivudu. Ako je Pavle postavio duhovni temelj, Irinej – došao da taj temelj pretvori u instituciju.

Možda najvažniji crkveni događaj zbio se 12. marta kada je patrijarh Irinej posetio misionarsku parohiju Svetog apostola i jevanđeliste Luke u Liverpulu.

Tu je služio Svetu arhijerejsku liturgiju i položio kamen temeljac za novi srpski hram. Tom prilikom izgovorena je i veoma karakteristična poruka:

-Hram koji podižemo nas ne deli, nego sabira, gradi dušu i Bogu približava.

To je praktično bila glavna poruka cele posete. Završni čin dogodio se u Brizbejnu, gde je patrijarh Irinej 13. marta 2016. služio je Svetu liturgiju u crkvi Svetog Nikole u Wacolu. Obeležena je i crkvena slava, a posle liturgije održan je svečani ručak sa velikim brojem vernika. Osnovna poruka patrijarha irineja australijskim Srbima bila je – nacionalna sloga, nacionalni, vera, porodica i deca u ljubavi.

        Svečanost u Varovilu

Poseta trećeg srpskog patrijarha gospodina Porfirija trajaće od 8. do 19. Oktobra 2026. godine. Ova poseta poglavara SPC, deset godina posle posete patrijarha Irineja, počinje opet na zapadu australijske države, 8. oktobra u Melburnu. Svečana doksologija u Sabornom hramu Svete Trojice u Bransviku zakazana je za 19 časova. Dan kasnije patrijarh Porfirije će služiti liturgiju u manastiru Svetog Save u Ilajnu. Potom će u Kisborou poglavar SPC 11. oktobra osveštati hram Svetog arhiđakona Stefana.

Putevima svojih prethodnika patrijarh Porfirije posetu nastavlja 14. oktobra u Kanberi. Na praznik Pokrova Presvete Bogorodice prisustvovaće liturgiji u manastiru Svetog Save – Novi Kalenić, koji je nekada bio uporište raskoljnika.

Iz Kanbere Njegoa svetost stiže u Sidnej, gde će bogoslužiti u Sabornoj crkvi. I verovatno posetiti novoizgrađeni hram Svetog apostola i jevanđeliste Luke u Liverpulu. Ovaj hram održava snagu I jedinstvo nove generacije srpskih doseljenika i Srba starosedelaca u Australiji.

Završna svečanost ove istorijske posete poglavara Srpske pravoslavne crkve biće 18. oktobra 2026. u Sidneju. Patrijarh Porfirije će blagosloviti rad Koledža „Sveti Sava“ i nove Pravoslavne srednje škole u Varovilu. Time Njegova svetost i SPC šalju poruku verujućem narodu da su mladi i obrszovnai Srbi naša nudućnost.

Mitropolija australijsko-novozelandska i mitropolit Siluan mesec dana pre najavljene posete patrijarha srpskog pozivaju vernike da se okupe oko patrijarha Porfirija, poglavara Srpske pravoslavne crkve i time potvrde povezanosti srpskog naroda u Australiji i Novom Zelandu sa svojim duhovnim korenima.

Sva trojica patrijarha, i Pavle, i Irinej, i Porfirije svojim posetama narodu i pravoslavnim vernicima na petom kontinentu donose poruku ljubavi iz matice i otadžbinskih zemalja, koja se može svesti na isrekni stav – mi vas nismo zaboravili i nikada vas nećemo zaboraviti.

Naslovna fotografija: Patrijarh Porfirije sa autorom ovog teksta i članovima Tesline naučne fondacije