Lebac ti poljubim srpsko-turski

U Turskoj danas živi 440.000 ljudi sa naših prostora, o sličnosti dva naroda govori i izreka iz naslova, a šampioni su u pušenju i potrošnji hleba

Piše: Marko Lopušina

Turci imaju bistu Nikole Tesle na fakultetu u Izmiru (na slici). Danas slave kao i mi Srbi rođendan srpskog genija. Mi smo ga obeležili sinoć izložbom i knjigom „Rekli su o Nikoli Tesli“ akademike Svetlana Matić iz Beča u Klubu RTS-a.

Koliko su Srbi i Turci bliski i slični govore dve činjenice – da od svih naroda na svetu jedemo najviše hleba i najviše pušimo duvan. Jedan Turčin kao šampion godišnje pojede 200 vekni hleda, a Srbin kao prvak sveta popuši godišnje oko 3000 cigareta.

U Turskoj danas žiivi 440.000 ljudi sa naših prostora, koji govore i pevaju srpski. Imamo trideset javnih ličnosti, umetnika i sportista, u Turskoj našeg porekla. Zajednička izreka nam je – lebac ti poljubim!

Vizantijski istoričari tvrde da su se Srbi iz Servije (Soluna) krajem 7. veka iselili u Malu Aziju. Prve seobe naših ljudi u Tursku počele su 688. godine i stizale su sve do istočnih krajeva iza Ankare, gde danas postoje ostaci njihovih utvrđenja i tragovi srpske ćirilice. Kralj Milutin je u Carigradu podigao Crkvu svetog Jovana Preteče i bolnicu za gradsku sirotinju. Dve kule u gradskim bedemima sagradio je despot Đurđe Branković 1448. godine.

Srpski narod je odvođen u Tursku da kao janičari popunjava Osmansku vojsku ili da kao zanatlije i radnici grade carstvo. Najviše ih je tada bilo u Galipolju i Jedrenu (selo Sirpsindigi u evropskom delu Turske). O tom periodu postoji ogromna dokumentacija u Arhivu Turske.

Posle Kosovskog boja i turske okupacije Srbije prislino preseljavanje Beograđana u Carigrad 1438. rezultiralo je seobom više od 60.000 duša. Jedni su naseljeni kod Beogradske kapije, a drugi zapadno u Beogradskom selu, gde je postojala srpska crkva i Beogradska šuma. U Osmanskom carstvu živele su 22 generacije Srba.

Pred kraj 19. stoleća srpska kolonija u Carigradu imala je Osnovnu školu 1856. i Gimnaziju 1893, a i svoje sveštenike. Srbi su izdavali i list, koji se zvao “Carigradski glasnik”. Godine 1925. Srpska zajednica u Carigradu imala je 6.000 članova. Istoričari tvrde da je u prošlosti najmanje 4 miliona žitelja Turske govorilo srpski.

Moderne migracije započele su šezdesetih godina prošlog veka, kada je izveden proces spajanja porodica Turaka i Srba islamske vere. Iselilo se oko 250.000 ljudi, a među njima i dva brata Đokići iz Sjenice, koji su u Izmiru postali Zipak i Zampak. Danas su obojica ugledni biznismeni na Kapali čaršiji u Istanbulu, gde se trguje i na srpskom jeziku („Hajde zemo kupi turske sandale od kože“). Đokićevi sinovi i unuci govore srpski, imaju srpske pasoše i posećuju zavičaj u Srbiji.

Zvanično danas u Turskoj ima 440.000 ljudi našeg porekla, a od toga je 40.000 srpskih državljana sa stalnim boravkom u Izmiru, Bursi, Istanbulu i Ankari. To su biznismeni, sportisti i potomci. U Srbiju godišnje kao turisti dođe oko 380.000 Turaka.

Srpski jezik u Maloj Aziji

Ruski naučnici su pre desetak godina istraživali kameni obelisk iz Ksantosa star 2.800 godina. Akademik V. A. Čudinova je na obelisku iz grada Sirbina (Ksantos) pronašla uklesani zakonik na srpsko-rašanskom jeziku i pismu. Grad Ksantos se nalazio nekada u Maloj Aziji, na prostoru današnje Turske. Slični zapisi na srpsko-rašanskom jeziku i pismu otkriveni su na jednom kamenu Rozeti i drugom kamenu sa Krita. Naučnici ih uzimaju kao dokaz o postojanju srpskih tragova u Maloj Aziji.

U današnjem Istanbulu na adresi Hacı Hamza Mektebi Sokak 61, Yedikule nalazi se mala grčka crkva Panagia tou Veligradiou, ili Theotokos Belgradkapı. Ova beogradskaa crkva, opasana debelim zidovima, podignuta je oko 1837. Gradili su je majstori Kostas, Dimitrij Župan i Siljan iz sela Vrben kod grada Debra u Makedoniji. Na dnu kamene ploče ostavio je i veoma zanimljiv ćirilični natpis koji glasi: ‘Krst u kamenu isklesao je majstor Siljan iz sela Vrben februara 1837. godine’.“

Srpskih istorijskih tragova ima najviše u Istanbulu – crkve, groblja, naselje i Beogradska ulica. U Istanbulu radi robna kuća „Morava“. Postoji i lista srpskih toponima u Turskoj na kojoj su imena i nazivi:

• Grad Srba ili Gordoservon — drevni grad u Bitiniji, spominje se u vizantijskim zapisima 680. godine;
• Saribelen— selo u okrugu Kaš, vilajetu Anadolija;
• Serban — selo u vilajetu Čorum;
• Sirbašmak -(doslovno: „Srbi prelaze”) — naselje u okrugu Vezirkopru, vilajet Samsun;
• Sirbasan -(doslovno: „Srbi misle”) — selu u okrugu Sarikamiš, vilajetu Kars;
• Sirbeli Mahalesi Muhtarliki – (doslovno: „Srpski seoski knez”) — deo naselja Savčili Budžukoba, vilajet Kaman;
• Sirpi — deo naselja Atašehir, u Istanbulu;
• Sirpsindigi – (doslovno: „Mesto uništenja Srba”) — danas Akbunar ili Sarajkpinar, vilajet Jedrene;
• Sirpsindigi — centralni deo naselja Jenibosna, u okrugu Bahčelievler, u Istanbulu.

Sultanovi sledbenici

Turska istorija beleži da su Srbi, njih 29 bili Veliki veziri Osmanskog carstva. Naša istorija najčešće piše o šestorici turskih paša srpsko porekla – Mehmed paša Sokolović, tvorac na Drini ćuprije rođen kao Bajica Nenadić, Omer paša Latas, gospodar Bosne, čije je pravo ime bilo Mihajlo, Damat Rustem paša, Ahmed paša Hercegović, sultanov učitelj Lala Mustafa paša i Veli Mahnud paša – Anđelović.

Godine 1390. godine ćerka kneza Lazara i kneginje Milica, Olivera Lazarević se udala za sultana Bajazita Prvog. Prema tatarskim izvorima sulatnija Olivera je bila majka petoro dece – tri ćerke i dva sina. Ovo su turski Srbi po majci:

– Miliva (Mileva, po Oliverinoj babi) hanim. rođena, 1390/1, a udata za Mirzu Abu Bakra, sina Miranšaha, Timurevog unuka,

– Melek hatun (Malika ili Anđeo) rođ.1392, udata za Šemsed- ul-din Mehmeda, sina Timurevog generala, umrla je u Samarkandu,

– Čelebija (Mustafa) rođen 1393, nestao u zarobljeništvu 1402. kod Angore,

– Aruz (Oruz) Hanim rođen 1396, udata posle 1405 za Bega, Bajazitovog sinovca, sahranjena u Bursi pored oca, imala je ćerku Ajše i sina nepoznatog imena; i

– Kasim Čelebija rođ.1397, poslat 1403 u Carigrad kao taoc, oženjen jednom nećakom ili unukom Manojla II, imao je sina Orhana (1415-1453). Umro je 1417. u Carigradu, a sahranjen 1420. pored Bajazita u Bursi.

Kralj Aleksandar Karađorđević izgradio je 1930. beogradski Kraljevski dvor u Ankari na zemljištu koje je dobio na poklon od Kemala Ataturka  Bio je to uzvratni poklon zbog darivanja zemljišta za gradnju Ambasade Turske u Beogradu. Stavljen je pod zaštitu države Turske. U procesu sukcesije bivše SFRJ početkom 21. veka bio je pokušaj jedne bivše republike da taj Kraljevski dvor u Ankari preotme. Ostao je srpski.

U Izmiru u Univerzitetskom parku stoji bista Nikole Tesle. Autor biste je vajar Bojan Mikulić iz Banja Luke. Poklonili su je Univerzitetu Izmiru gospoda Nikola Lončar i Milan Knežević, predstavnici Tesline naučne fondacije iz Filadelfije  2015. godine. U vreme održavanja konferencije “Nikola Tesla-pionir električne energije”, koju je organizovala Komora inženjera i tehničara Izmira. Na postamentu biste srpskog genija piše: “Naš, a svetski naučnik, inspiracija je za nova pokoljenja koja dolaze.”

Novi Srbi

-Koliko su Srbi i Turci bliski i slični govore još dve činjenice – da od svih naroda na svetu jedemo najviše hleba i najviše pušimo duvan. Po potrošnji hleba prvi su Turci, kaže svetska statistika, sa oko 200 vekni po glavi godišnje. A drugi su Srbi sa 135 vekni po Srbinu i Srpkinji godišnje. Na tabeli su ostali narodi. Po ovoj statistici ispada da Amerikanci, Kinezi, Brazilci, Nigerijci i Indusi nemaju leba da jedu.

Koliko smo Turci i mi Srbi slični govori i statistika potrošnje duvana. Prvi pušači sveta su Srbi, a drugi, vicešampioni u pušenju cigareta su Turci. Prema podacima objavljenim u svetskom Atlasu duvana, samo jedan pušač iz Srbije tokom godine popuši 2.861 cigaretu, građanin Turske 300 manje. Srbija dnevno za cigarete da četiri miliona i 100.000 evra. I proizvedu šest tona opušaka.

Nova generacija Srba u Turskoj i Turaka sa srpskih prostora je potomak ljudi koji su se poslednjih decenija sa Balkana selili u Malu Aziju. Kada su se lane, na Evropskom prvenstvu u košarci sreli igrači Turske sa srpskim državnim timom. Kenan Sipahi, jedan od najboljih košarkaša reprezentacije Turske, kazao je na tečnom srpskom da ceni srpske košarkaše, a najviše Bogdana Bogdanovića i Marka Gudurića. Nije Kenan Sipahi jedini Turčin koji zna i govori srpski.

      Setimo se Asima Parsa (Paščanovića), Mirsada Turkdžana, Hidaajet Turkoglua. Nakon toga došli su Mirsad Jahović iz Novog Pazara, Mehmed Okura, Bosanac iz Burse, Semih Ereden, Orhan Guler, pa sada Kenan Sipahi, rođen u Prištini 1995 i Ćadi Osman.

U Turskoj ima, prema podacima Ambasade R. Srbije više od 440.000 žitelja našeg porekla. Jedan od najtalentovanijih turskih glumaca, Kivanč Tatlitug (1983.) vodi poreklo iz Bosne i Hercegovine. Znamo ga po ulogama kao Mehmeta, Behlula, Sekiza, Kuzeja i Kurta Sejita. Njegovi deda i baba po očevoj liniji su imigranti iz BiH. Posle Drugog svetskog rata došli su u Adanu gde se rodio njegov otac Erdem Tatlitug.

         I mlada glumica Sumerju Koč, zvezda iz turske serije ima srpsko poreklo. Majka joj je iz Srbije, a otac iz Crne Gore. Kada se pevačica Mirjana Aleksić udala početkom 21. veka za Turčina, postala je srpski žitelj Turske.

Naši ljudi, da tako nazovemo i Srbe i Turke, u Turskoj imaju više udruženja (“Bosna Sandžak”, Sandžaklije”, “Inat”, udruženje građana srpsko-turskog prijateljstva, Tursko-srpski poslovni savet i studentski klub),  u Istanbulu i Izmiru. U njjima drže srpsku zastavu i obeležavaju naše praznike srpskim igrama i pesmama.

Ova udruženja za solidarnost i kulturu učestvuju u humanitarnim akcijama pomoći srpskom narodu. Zdravstvenim ustanovama u Prijepolju, na primer, “Bosna Sandžak”, donirala je medicinsku opremu vredna 30.000 evra. Kontingent se sastojao od hirurških maski, higijenskih sredstava, medicinskih i drugih aparata, koji su predati prijepoljskom Domu zdravlja.  Pomoć je slata i opštini Novi Pazar.  Njegovi čelnici Muamed Sandžaktar, poreklom iz Tutina i Hilmija Erdem, poreklom iz Rožaja, obećali su nove donacije Raškoj oblasti  i žiteljima Srbije.

Sve veći broj Srba pravoslavaca, Srba ateista, Srba muslimana, Turaka i Bošnjaka iz Turske traži srpski pasoš i državljanstvo Srbije. Stariji kažu da su Jugosloveni i žele da se vrate kući. Mlađi potomci govore da su Srbi, da njihova deca i unuci govore i pevaju srpski, da žele da se isele u Srbiju, zemlju svojih predaka.

Lebac ti poljubim !