Srpski princ i princeza na Vidovdan sa narodom u Kanadi

Piše: Marko Lopušina

Posle veoma uspešne posete SAD i Srbima u Čikagu, Njegovo kraljevsko visokčanstvo princ naslednik Filp i princeza Danica odlaze sa decom u zvaničnu i svoju prvu posetu Kanadi. Tim izkazali su neobično veliko zadovoljstvo:

-Radujemo se susretu sa našim narodom koji već generacijama sa ljubavlju čuva kulturu, tradiciju i pravoslavnu veru daleko od Otadžbine. Ova poseta je prilika da dodatno učvrstimo veze između matice i rasejanja i da zajedno razgovaramo o projektima važnim za budućnost našeg naroda.

Prva gru­pa od 49 use­lje­ni­ka sti­gla u Kviebek 1885. go­di­ne. Ime Servina, koje su Kanađani koristili za Srbe, pominje se u popisu stanovništva u Kaadi 1901. Tokom Prvog i krajem Drugog svetskog rata broj doseljenih se povećao na 14.863 lica čiji je ma­ter­nji je­zik bio srpsko-hrvat­ski. Stižu bivši ratni zarobljenici i radnici. Tada se javlja Srpska narodna odbrana. Do kraja osamdesetih godina u Kanadi je bilo 80.000 Srba.

Prvog dana posete, u petak 26. juna princ Filip i princeza Danica posetiće centar Eparhije kanadske SPC manastir Milton, u kome stoluje episkop Mitrofan.  Formirana je odlukom Svetog arhijerejskog sabora SPC 26. maja 1983. godine. Pokriva teritoriju čitave Kanade od Atlanskog do Tihog okeana i najveća je u eparhija SPC.

Najznačajniju ulogu u razvoju nacionalnog ideniteta kanadskih Srba ima upravo Srpska pravoslavna crkva sa 24 opštine i parohije, sa 30 hramova. Prva Crkve­na op­šti­na osno­va­na je 1912. u Ri­džaj­ni. Posvećene je prazniku  Sve­te Tro­ji­ce i zav­rše­na je 1916.

Centralno mesto u eparhiji pripada Manastiru Svetog Preobraženja Gospodnjeg u Miltonu, na reci Nijagari. Temelj je postavljen 1991. Podignut je na 103 stuba na steni zvanoj Tavorsko brdo. Manastirsku crkvu posvećenu Preobraženju Gospodnjem je osveštao patrijarh Pavle 12. juna 1994. pred 20.000 vernika. Ikonostas je delo doborezca Momčila Miloševića iz Preljine. Živopis je rad ikonografa i freskopisaca Dragomira Marunića, Nikole Lubardića, Dragana Stankovića i Zorana Rnjaka. Završen je 2002.

Narednog dana Karađorđevići odlaze 27. juna u obilazak imanja Srpskog pravoslavnog centra Sveta Trojica u Binbruku kod Hamiltona.  Imanje ima oko 20 hektara. Postoji veliki prostor za okupljanje vernika sa letnjim paviljonom, sportskim terenima, kuhinjom, parkingom i srpskim grobljem. U manastiru se pored verske službe održavaju proslave Sv. Tri Jeraha, slave manastirske kapele, Istočni petak, slave izdavačke kuće, Eparhijski dan, nedelja Svih Svetih, Manastirski sabor pre Gospojininog posta u leto, slava manastira Preobraženje Gospodnje u avgustu i slava eparhije Pokrov presvete Bogorodice u oktobru.

Tokom 27. juna princ Filip i princeza Danica će se pokloniti đeneralu Draži Mihajloviću, odnosno položiti cveće na njegov spomenik. Otkriven je 2001. godine. To je prvi spomenik legendarnom kraljevskom generalu u Kanadi. Đeneral je izliven u bronzi u visini 2,5 metara. Postavljn je na postolju od mermera. Autor je vajar Zigi Pušta. Podigla ga je kanadska Oragnizacija srpskih četnika „Ravna Gora“. Osveštali su ga mitrpolit američki Longin i episkop Damaskin.

Kasnije će kraljevski par imati susrete i razgovore sa članovima srpske zajednice u Binruku. Poseta će se završiti Svečanom večerom u čast srpskog kraljevskog naslednika i njegove porodice.

Nedelja 28. jun biće za kraljevski par najsvečaniji dan posete kanadskim Srbima iz Toronta i Nijagara Folsa, jer će sa narodom proslavljati Vidovdan, jedna od najvažnijih srpskih praznika. U Svečanosti će učestvovati predsedvnici srpske ambasade, srpske crkve, srpske zajenice, kulturno-umetnička društva i uglaedne ličnosti iz javnog života Kanade.

U okviru proslave Vidovdana na Nijagarinim vodopadima održavaće se Srpski dan, odnosno Dani srpske kulture u Kanadi. Nijgaraini vodopadi su već decenijama kultno mesto kanadskih Srba, jer se ovde nalazi hidrocentrala Nikole Tesle, njegov dva monumenta i park srpskog genija.

Područje oko Nijagarinih vodopada u kanadskoj opštini Nijagara Fols poslednjih godina naziva se Park Nikole Tesle. Njega čini prva hidroelektrična stanica i deo Gradskog parka. Hidroelektrana je podignuta na reci Nijagara 1881. godine, koja je 1896. transportovala električnu energiju čak nešto više od 40 kilometara dalje, do grada Bafala. Veliki deo zasluga oko podizanja prve hidrocentrale koja je proizvodila naizmeničnu struju pripada upravo Nikoli Tesli.

Park Nikole Tesle ostvarili su Srpska škole „Nikola Tesla“ iz grada Nijagara Fols u kanadskoj državi Ontario i Kanadski tehnički muzej „Tesla“. Centralno mesto zauzima statua Nikole Tesle u prirodnoj veličini sa štapom u ruci, koji gleda na Nijagarine vodopade. Ove dve srpske institucije su 2015. sa opštinom Nijagara Fols počeli da proslavljaju Dan Nikole Tesle, kao zvanični praznik. Tog dana i za Dan državnosti r. Srbije vodopadi reke Nijagare se boje kao srpska zastava. Zato su Nijagarini vodopadi, čije se vode i obale boje kao srpska trobojka, centar srpske zajednice na otvorenom, jedini najveći i najlepši u čitavom srpskom rasejanju.

 

Turneja kraljevskog mladog para posle Vidovdana nastaviće se 29. juna posetama hramovima Srpske pravoslavne crkve u Kičineru i Vaterlou. A završiće se obilaskom crkve u Misisogi, jednom od etničkih centara kanadskih Srba. Misisoga je zimus postala istorijsko mesto za kanadske Srbe.

Ovde je Prva srpska pravoslavna osnovna škola “Sveti Sava” otvorena u zimu 2025. Škola  je namenjena budućim generacijama, koje će kroz obrazovanje učiti da neguju ljubav prema svom jeziku, veri i tradiciji, čuvajući tako kulturno i duhovno nasleđe srpskog naroda u Kanadi.

Svečanom otvaranju škole je, osim roditelja, uglednih članova srpske zajednice u Misisogi, nastavnog osoblja, predstavnika lokalne vlasti i sveštenih lica, koje je predvodio episkop kanadski Mitrofan, delegacija Republike Srbije, koju su činili Vladimir Kokanović, v.d. direktora Uprave za saradnju s dijasporom i Srbima u regionu, Slađana Stojanović Marković i Dejan Eraković, generalni konzul R. Srbije u Torontu.