Brisanje srpskih tragova

Države koje mi nazivamo prijateljskim u svojoj istoriji bavile su se etničkim čišćenjem srpskog naroda da bi ispisivale istoriju svoje nacije, a to su Bugarska, Severna Makedonijia Mađarska, Rumunija, Albanija i Grčka

Piše: Marko Lopušina

Kada sam istraživao život Srba na prostoru Makedonije u vreme Kraljevine Srbije i potom Jugoslavije, došao sam do saznanja da je pre vek i po tu živelo oko pola miliona pravoslavnih Slovena, Srbo-Grka, kako su ih nazivali i popisivali turski vladari. Ovim prostorima vladali su velikaši i kraljevi dinastija Nemanjić, Mrnjačević i Karađorđević. Danas u Severnoj Makedoniji prema poslednjem popisu iz 2021. godine ima samo 23.487 Srba. Moje logično pitanje glasi – gde su nestali 470.000 Srba i starih pravoslavaca sa prostora zvanim Stara Srbija ili antička Makedonija?

         Odgovor sam našao u istorijskim knjigama i svedočanstvima, koja se danas zarad “mira na Balkanu” prećutkuju bugarizaciju, makedonizaciji i albanizaciju Srba.  Države koje mi nazivamo prijateljskim u svojoj istoriji bavile su se etničkim čišćenjem srpskog naroda da bi ispisivale istoriju svoje nacije na temeljima ostataka Nemanjića i Karađorđevića – u Bugarskoj, S. Makedoniji, Mađarskoj, Rumuniji, Albaniji i Grčkoj.

Prvo su u tursko doba bugarski egzarhisti od 1870. agresivno vršili „pobugarivanje“ Srba u Skoplju, Ohridu i Velesu, tako što su podsticali „filetizam“. Tražili su, na primer, da se veleško neopredeljeno stanovništvo izjasni – pod Turcima – da je bugarsko. Odgovor je najviše zavisio od postavljenog pitanja, seljaci bi bili navedeni na poželjni odgovor. Agenti bugarskog verskog Egzarhata su sumnjičili Srbe kod Turaka rečima: „Srbi su u Otomanskoj imperiji jedini nelojalan i sumnjiv narod. Oni sanjaju neprestano o srpskom carstvu i održavaju veze sa Beogradom.“

Kako je to nasilje Bugara izgledalo pisao je Najdan Janković iz Kičeva 23. maja 1889. godine u pismu beogradskom Društvu “Sveti Sava” :

“Ja sam pred Božić prošle godine predao molbu društvu “Svetog Save”, da se seljanima sela Kičeva, a za crkvu Dupljansku, dade jedno svešteničko odjejanje sa celim priborom, pa do danas nisam dobijo ni odgovora, a kamoli šta sam tražijo. Bugarske propagande navaljuju jednako na naše sveštenike da oni po crkvama služe službu na bugarskom jeziku!”

Krvava bugarizacija

U Štipu je oktobra 1927. u atentatu poginuo brigadni general Mihailo Kovačević. Njega su ubili pripadnici bugarske terorističke organizacije „Makedonstvujušćih“, pod vođstvom Bugarina, Vanča Mihajlova. Oni isti koji su 1934. u Marseju ubili kralja Aleksandra Karađorđevića. Delovali su u Skoplju, Tetovu, čak do Đevđelije protiv srpskog življa i SPC. Bugari su i 16. septembra 1927. godine usred Đevđelije, bacili eksplozivnu napravu u hotelu „Novi Beograd“.

U Balkanskim ratovima bugarsko carstvo je bilo uz Turku, a u Velikom i Drugom svetskom ratu uz Nemačku. Bugari su okupirali Staru Srbiju, Kraljevinu Srbiju do Niša i Prokuplja, ušli u Skoplje i porušili sve spomenike Karađorđevića i srpske crkve, manastire i groblja. Bugarska denacionalizacija Srba je izvođena u samoj Bugarskoj, gde su otvarani logori za zarobljene Srbe. Preko 10.000 Srba internirano je u Bugarsku. U samoj Bugarskoj bilo je 18 logora za Srbe. Najgori je bio logor Sliven, u kome su srpski civili živi drani i klani.

Zvanično masovne gobnice bile su Duboka dolina, Kalifer, Zankova livada, Vlaški dol, Radičeva njiva, Dubrava, Jelašnica i Sofija. Bugari su i kasnije ostali skloni da napadaju ili da izdaju komšije. U vreme napada NATO na SRJ 1999. godine, Bugarska je iznajmila svoju teritoriju i vazdušni prostor za bomardbere Zapadne vojne alijanske, da ubijaju srpski narod. Potom je Bugarska postala član EU.

         Logori za Srba, njihovo ubijanje i gladovanje do smrti izvođeni su od 1914. do 1945. i u Mađarskoj i Rumuniji, koje su pripadale bečkom carstvu. U vreme Velikog rata mađarske carske vlasti su internirale slavonske Srbe u zatvore u Budimpešti. Među njima je bio i naučnik Milutin Milanković. Kada su uvedeni preki sudovi vršeno je interniranja Srba u velikim talasima i po 50.000 ljudi u koncentracione logore oko Segedina i Budimpešte.

U jednom nepotpunom spisku [Arhiv Srbije 1914–1918.] registrovano je kod mesta Nekenmart 5.715 srpskih vojnika i civila sahranjenih na 114 mesta na teritoriji današnje Mađarske. U Drugom svetskom ratu mađarski nacisti su proterali 35. 000 bačkih dobrovoljaca. Mađarski nacisti i hrvatske ustaše su tada u Vojvodini i jugu Mađarske imali 13 logora za Srbe, Jevreje i Rome. Oko 13.000 Srba  bilo je zatočeno logorima Šarvar, Barč i Nađkanjiža.

Fašisti su imali logore za Srbe i Jugoslovene  i u Asodu, Kaloči, Vacu, Vaspremu, Komaromu, u Barču, Kištarči, Garanju, Miškolcu,  Debricinu, kod Uboškog doma, u Baji, logor Tolonc – haz i logor u Fenađšagu. U Zalageršegu je uništen spomenik Srbima. U Šatorojaujhelju je skinuta spomen-ploča postavljena 1964. u znak sećanja na Srbe i Jugoslovene stradale tokom pokušaja proboja 22. marta 1944.

Rumunija ima ukupno 22 srpske grobnice, odnosno 18 spomen -obeležja spskog žrtvovanja u ratnim periodima.  Najpoznatiji logor smrti za Srbe bio je u Aradskoj tvrđavi. Logori za Srbe su postojali i u manjim mestima – Brates, Galati, Zagna, Bržala, Mazareni, Bumbaćari, Visoara, Fundata, Dalga, Slobozia, Dropia, Movila, Otanu, Ezenulu i Baraganu. Masovne deportacije Srba trajale su i u Drugom svetskom ratu, kada su ova mesta opet korišćena kao logori za Srbe.

I Mađarska i Rumunija su u vreme komunizma nacionalizovali Srpsku pravoslavnu crkvu, hramove i imanja, a potom i sve srpske škole. Danas su Srbi u ovim zemljama nacionalna manjina sa sve manjim brojem pripadnika, a Mađarska i Rumunija su članice EU.

Komunistička makedonizacija

        Godine 1944. Tito i komunisti osnovali su makedonsku naciju i republiku Makedoniju u sastavu FNRJ. Makedonski i jugoslovenski komunisti su potom po nalogu Kominterne i Josipa Broza vodili tajnu politiku uništenja srpskog nacionalnog identiteta. Sprovođeno je pokrštavanje Srba, uništavanje srpske duhovne baštine, spomenika kulture i srpskih grobalja. Udruženi sa Bugarima i  Albancima kao neprijateljima Srba, makedonski vladari u FRNJ i SFRJ su izveli politički proces totalne asimilacije srpskog naroda preko bugarizacija, albanizacije i makedonizacije Srba. Srpski narod u FNRJ i SFRJ je živelo u 81 makedonskoj opštini od ukupno 84. Bio je autothoni i većinski naroda. Danas su makedonski Srbi samo mala nacionalna manjina.

Makedonska vlast je decenijama pokrštavala Srbe i brisala sve srpske tragova.

Akademik i književnik Blaže Koneski je bio Srbin. Rođen je u selu blizu Prilepa, u srpskoj porodici kao Blagoje Ljamević, ali je uzeo makedonsko ime i prezime. Tako je i srpska porodica Stojanović postala Đurovski.

Srpska kapela sa kosturnicom u Kalenici kod Štipa je uništena. Tu su bili sahranjeni srpski vojnici stradali u borbama na Bregalnici, Ovčem, Ježevom i Kalimatskom polju tokom Drugog balkanskog rata.  Srušen je i Kamjakčelanski junak, spomenik u Negorcima podignut 1930. palim srpskim junacima na Solunskom frontu. Svečano je otkriven 1931. godine prilikom posete kralja Aleksandra Karađorđevića. Nikada nije obnovljen. Sponeici su rušeni da ne bi služili kao dokaz da su Srbi oslobodili Makedoniju i Makedonce od Turaka i od Austrijanaca.

U vreme Drugog svetskog rata i sredinom 20. veka u Makedoniji je počelo raseljavanje makedonskih Srba. To etničko čišćenje Srba u Makedoniji izveli su Bugari, a nastavili Makedonci i njihovi bugaraši. Broj proteranih Srba bio je najmanje 41.021 duša. Sabirni logori za njih bili su kod Skopja i Kumanova. Srbi su odatle prebacivani  u Bugarsku.

A potom su uništeni dokazi da su Srbi oslobodili Makedonce i od Nemaca, pa su srušeni spomenici Srba iz Drugog svetskog rata. Prema državnoj statistici Makedonija ima ukupno 34 grobalja, od kojih je najviše 29 ratnih spomenika Srbima. Od toga polovina fizički ne postoji, a četvrtina je u veoma lošem stanju.

Početkom šezdesetih godina prošlog veka Titovi beogradski komunisti i Srbi odobrili su stvaranje Makedonske pravoslavne crkve, koja je u nekadašnjem prostoru Stare Srnbije i Dušanovog casrtva otela sve hramove Srpske pravoslavne crkve. Mnoge srpske pravoslavne svetinje makedonska vlast je tokom 20. veka porušila ili ostavila da se sami uruše. SPC i MPC su se 2022. pomirile i dogovorile da je pravoslavno nasleđe sa svetinjama – zajedničko.

      Nestali Srbi i sa severa Grčke

Devedesetih godina prošlog veka u šumama makedonske strane Šar planine nalazili su se privremeni logori za Srbe, koje je država ilegalna albanska vojska OVK. Srbi su odatle albanski teroristi prebacivali u Albaniju. Albanizacija srpskog naroda vršena je poslednjih sto godina u Albaniji, na Kosmetu, u Makedoniji i Crnoj Gori političkim nasiljem do 21. veka. Srbi su pokrštavani, menjana su im prezimena i imena, ubijani, a hramovi i groblja Srba su rušeni.

Grčka, odnosno Solun je bio prvi prostor koji su Srbi kao slovensko pleme posle seobe sa Karpata naselili u 7. veku. Tu su imali svoju Crkvu, konzulat, škole. Potom su na grčkoj Svetoj Gori osnovali verski centar manastir Hilandar. Odatle se srpski narod širio po Grčkoj i postao u 15. veku veliki i značajan narod. Tako je bilo sve do kraja Prvog svetskog rata kada je Vresajskim ugovorom srpski narod izbačen sa prostora Grčke i zamenjen bugarskim narodom i etničkim manjinama, bez srpskog imena. U Varinu kod Soluna su čak grčke vlasti organizovale narodni miting na kome je glavna politička poruka glasila – u Grčkoj nema Srba.

Unesko je utvrdio da je Grčka od 1833. godine vršila promenu srpskih, turskih i drugih toponima, odnosno imena naselja regiona, reka, planina, manastira, tvrđava, da bi ih učinila etnički čistim, odnosno grčkim. Do 2011. Grčka je promenila ukupno 4.986 toponima ili naziva, koji nisu bili njenog nacionalnog porekla.

Na celom prostoru Belomorske Egejske Makedonije istraživači Maks Fasmer i Todor Simovski registrovali su ukupno 1.107 toponima srpskog porekla. Ovi srpski nazivi mesta, naseobina i imanja bili su u 33 okruga i 17 ostrva. Grčke. U okrugu Herin od 134 srpska naselja su, na primer, srpska imena bila su Banica, Bela Voda, Breznica, Gornji Kotori, Drenovo, Kluđerica, planina Suha Gora. U okrugu Kostur među 138 naselja, bila su mesta Bela Crkva, Grnuša, Zabrani, Zelengrad, Klisura, Kostur, Miroslavci, Srbsko Selo, Crni Kamen. U okrugu Kožan postojalo je selo Srbica. Na ostrvu Krit bilo je mesto Blato, a na Krfu je neselje Vir. Kako tvrdi Aleksandar  Mitić, istraživač srpskih tragova u Grčkoj od nekada hiladu sto i sedam – danas je samo 56 aktivnih srpskih toponima.

Države koje mi nazivamo prijateljskim u svojoj skorijoj istoriji bavile su se etničkim čišćenjem srpskog naroda na svojim teritorijama da bi ispisivale istoriju svoje nacije na temeljima ostataka Nemanjića i Karađorđevića. I u tome su uspele Bugarska, Makedonija, Albanija, Mađarska, Rumunij i Grčka.