Kako su saveznici otpisali avijatičare Kraljevine Jugoslavije
Na fotografijama su avijatičari Kraljevine Jugoslavije prilikom prijema 4 teška bombardera B 24 „Liberator“ koje im je ovde svečano uručio predsednik SAD Franklin D. Ruzvelt na aerodromu u Vašingtonu, 6. oktobar 1943. godine.
Ovi letači su bili deo avijacije Kraljevine Jugoslavije koji su uspeli da izbegnu pad u nemačko zarobljeništvo 1941. godine i domogli su se Egipta. Odatle su 1942. godine bili upućeni na obuku u Ameriku nakon što je predsednik Ruzvelt obećao jugoslovenskom kralju Petru II da će ih uključiti u savezničku borbu protiv Hitlera i nacizma.
Jugoslovenska kraljevska vlada je kupila ova 4 aviona kao doprinos savezničkoj borbi, a letelice i posade će sa ove svečanosti preleteti Atlantik i sleteti u bazu u Tunisu odakle će krenuti na prve akcije.
Ovde se na Liberatorima vide oznake jugoslovenskog kraljevskog vazduhoplovstva što ove fotografije čini izuzetno retkim dokumentom: prilikom dolaska u Tunis naređeno je da se te oznake prefarbaju oznakama američke avijacije.
Jer, politička situacija u oktobru 1943. nije više bila ista kao prethodne godine. Mesec dana ranije SAD i Velika Britanija su pristale na Staljinov zahtev na konferenciji u Teheranu da se komunista Tito prizna za jedinog vođu u Jugoslaviji. Posle (pre)farbanja oznaka, ovi ljudi će za odluke i „igre“ visoke politike saznati u avgustu 1944. kada će ih američki komandanti „skinuti“ sa daljeg letenja jer su odbili da se priključe Titovim snagama.
Doduše, do tada će ih svega 1/4 ostati u stroju: 3 Liberatora su izgubljena u bombardovanjima Bugarske i Trećeg rajha, a dve kompletne posade su poginule i jedna zarobljena u Sofiji. Preživeli kraljevski letači i njihov bombader vratili su se nekako u SAD 1945. i tamo nastavili živote, uglavnom leteći za civilne avio kompanije.
O njihovom postojanju, borbi, stradanju i sudbinama kod nas se ništa nije znalo sve do posle 2000. godine kada je Aleksandar Kolo, stručnjak Muzeja vazduhoplovstva, objavio knjigu o njima „Nebeska odiseja“.
Tekst i fotografije (iz albuma): Bane Gajić
